امامیه‌پژوهی در منابع فرقه‌نگاری اهل‌سنت

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

2 دانشجوی دکتری مذاهب کلامی دانشگاه ادیان و مذاهب و پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث

چکیده

التبصیر فی الدین اثری در دانش فرقه‌شناسی است که ابوالمظفر اسفراینی در قرن پنجم به رشته تحریر درآورده است. این کتاب از جمله آثاری است که محققان عرصه شیعه‌شناسی در بازخوانی شیعه از اطلاعات آن بهره می‌گیرند. وی کتاب را بر پایه حدیث افتراق تألیف کرده و از میان هفتاد و سه فرقه، بیست فرقه را به شیعه اختصاص داده است. آغاز شکل گیری شیعه امامی که در این کتاب با عناوینی چون رافضی، امامی، قطعیه و اثنی‌عشریه شناسانده شده به ابن سبای یهودی نسبت داده شده است. تفاوت اصلی فرقه امامیه در اندیشه اسفراینی بر سر اختلاف در مسأله امامت در میان این فرقه بوده است. در تصویرگری اسفراینی از امامیه به دلیل این­که این گروه عقیده­ای به قرآن و حدیث ندارد، به بسیاری از مشکلات اعتقادی مانند تحریف قرآن، تشبیه، تجسیم، جبر و ... هم معتقد هستند. در این میان ائمه معصومین: جایگاه ممتاز و ویژه‌‌ای در التبصیر دارند لیکن نه تنها ارتباطی بین روافض و حضرات معصومین: در این اثر وجود ندارد بلکه به طور اساسی نفی می‌گردد. به طور کلی نه همانند یک فرقه‌نگار بلکه مانند یک اشعری متعصب تلاش کرده که پندار و باور خویش را نیکو بپروراند و در مقابل، تمام معایب و بدی‌ها را به دیگران به ویژه روافض نسبت داده است.

کلیدواژه‌ها