فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

چگونگی جریان سنّت استدراج و هدایت در قرآن با رویکرد پاسخ به شبهات

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه دانشگاه فردوسی مشهد
2 طلبه دانش آموخته سطح سه کلام اسلامی مدرسه علمیه نواب
10.22034/ftk.2024.1988625.1463
چکیده
سنّت استدراج به‌‌عنوان یکی از سنّت‌های مهم الهی در ارتباط تنگاتنگ با روند رو به خسران طبیعت انسان است؛ همچنین سنّت هدایت نیز به‌‌عنوان یکی دیگر از سنّت‌های الهی در برابر آن قرار می‌گیرد. در این میان، چگونگی ارتباط میان سنّت استدراج و هدایت الهی، دو دیدگاه معارض را در میان مجبره و عدلیه پدید آورده است. مجبره با تفسیر استدراج به «حرکت دادن به‌‌سوی کفر و دوری از خدا» و معرّفی خداوند به‌‌عنوان عامل و فاعل استدراج، چنین استدلال کرده‌اند که خداوند خود خواهان وقوع کفر و طغیان از بندگان است و در حقیقت، خداوند از همان ابتدا، هدایت برخی بندگان را اراده نکرده است. از سوی دیگر، عدلیه با استناد به آیات قرآن، تفسیر استدراج به «حرکت دادن به سوی کفر» را نادرست شمرده و بر این باورند که استدراج، نزدیک ساختن کافران به‌‌سوی عذابی است که نتیجه اعمال و رفتار خودشان است. در پژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی، مبتنی بر ابزار کتابخانه‌ای، دو دیدگاه یادشده با رویکرد پاسخ به شبهات با تأکید بر مدل فرآیندی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و در پایان این نتیجه به دست آمده است که خداوند حکیم، بدون ابلاغ و بیان تکالیف و نیز بدون انجام گناه از سوی افراد، هیچ فرد و اجتماعی را مجازات نمی‌نماید و سنّت استدراج که شیوه خاصی برای مجازات است، برآیند سنّت‌‌های الهی دیگر همچون سنّت هدایت است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات