فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

قدریه و نسبت آنها با مجوس در روایات شیعۀ امامیه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
حسین صابری ورزنه 1
سید سعید رضا منتظری 2
محمدحسین منتظری 3
مریم کتابی 4
1 ادیان و عرفان، دانشکده الهیات، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم
2 ادیان و عرفان، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم
3 گروه فلسفه پردیس فارابی دانشگاه تهران
4 دانش‌آموخته دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران
10.22034/ftk.2024.1990460.1475
چکیده
بحث جبر و اختیار و موضوع‌‌های مرتبط با آن، در تاریخ سده‌های اول هجری، بیش از هر چیز با عنوان قدریه گره خورده است. فارغ از وجه تسمیۀ آن، با توجّه به این‌‌که هم در احادیث نبوی و هم در راوایات ائمۀ شیعه بارها به قدریه، باورهای آن‌‌ها و نسبتشان با مجوس اشار شده و ارزش‌گذاری منفی برای آن‌‌ها صورت گرفته است، در تاریخ تفکّر اسلامی نیز این اصطلاح با بار معنایی منفی و ناپسند به کار رفته است. این تحقیق در تلاش بوده است تا با تکیه بر احادیث مندرج در مجموعه روایات شیعی، مضامین احادیث مربوط را با روش توصیفی-تحلیلی و برداشت روایات از باور قدریه در باب جبر و اختیار و نسبتشان با مجوس بررسی کند. به اختصار می‌توان گفت که با نظر به مضامین حدیثی، با اطمینان‌‌خاطر نمی‌توان موضع احادیث راجع به جبرباوری یا اختیارگرایی قدریه را مشخص کرد؛ همچنین به احتمال زیاد، مراد از مجوس، زرتشتیان هستند که البتّه توصیفی که از آنان در دست است، از جهاتی مغشوش به نظر می‌رسد. بنابراین در تعیین وجه‌‌تشابه هم به نتیجۀ نهایی نمی‌توان رسید؛ هر چند انتساب فاعلیّت مستقل به موجودی غیر از خدا، به دلیل روایات بیشتر می‌تواند با احتمال قوی‌تر، بهترین گزینه باشد.
کلیدواژه‌ها
قدریه
مجوس
جبر
تفویض
شیعۀ امامیه

موضوعات

فصلنامه تحقیقات کلامی
دوره 12، شماره 44
بهار 1403
صفحه 121-144