فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

تبیین جریان پاک‌اندیشی یا سالم‌اعتقادی و نقش آن در شکل‌‌گیری و تحوّلات اشاعره از قرن سوم تا ششم

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
نرجس رودگر 1
زهرا ضیایی 2
1 دانشیار گروه فلسفه و عرفان اسلامی، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه المصطفی العالمیه
2 دانشجوی دکتری کلام اسلامی، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم،
10.22034/ftk.2024.2011360.1554
چکیده
جریان پاک‌‌اندیشی یا سالم‌‌اعتقادی، هم‌زمان با نهضت ترجمه و رشد اندیشه‌‌های عقلانی در قرن دوم و سوم هجری به وجود آمد. یکی از مهم‌‌ترین تأثیرهای این جریان، ظهور مکتب کلامی اشاعره است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین جریان پاک‌‌اندیشی و نقش آن در شکل‌‌گیری و تحوّلات مکتب کلامی اشاعره با روش توصیفی تحلیلی است. با توجّه به پژوهش‌های صورت‌‌گرفته، جریان پاک‌‌اندیشی از جهات گوناگون بر تشکیل مکتب کلامی اشاعره اثرگذار بوده است. بیشترین تأثیرگذاری این جریان، بر ظهور اشاعره در مرحله تشکیل و پاگیری است، ولی تحوّلات، تکامل و بقای مکتب کلامی اشاعره، با قرائت‌‌های جدید از این جریان، همراه گشت. مکتب اشاعره در تعامل با جریان پاک‌‌اندیشی به سه دسته کلیِ اشاعره کلابیّه، معتزلیه و فلسفی تقسیم می‌‌شود. اشاعره کلابیّه بیشترین نزدیکی و تعامل را با جریان پاک‌‌اندیشی از حیث تقدّم نقل بر عقل و نقد دیدگاه‌‌های فلاسفه دارا بود. اشاعره معتزلی و فلسفی به‌تدریج با تغییراتی که در این جریان به وجود آوردند، زمینه و بستر لازم را جهت فلسفی شدن مکتب کلامی اشاعره مهیا ساختند.
 
کلیدواژه‌ها
اشاعره
پاک‌‌اندیشی
اشاعره کلابیّه
کلام فلسفی
نهضت ترجمه

موضوعات

فصلنامه تحقیقات کلامی
دوره 12، شماره 47
زمستان 1403
صفحه 107-128