با توجّه به آموزههای اسلامی، مبنی بر حشر تمام نفوس، اندیشمندان مسلمان در پی اثبات عقلی بقای نفوس برآمدهاند. بررسی ادّله عقلی بقای تمام نفوس، یکی از مسائل مهم در مباحث الهیات است. نوشتار پیشرو در صدد تحلیل ادلّه محقّق طوسی و ملاصدرا در این خصوص است. مبنای محقّق طوسی، فلسفی و بر حصر عالم به ماده و عقل است. این مبنا، در بقای نفوسی که به مرتبه عقل نرسیدهاند، با مشکل مواجه است؛ ولی ادلّهای که در بقای نفوس ارائه کرده است، قابلیّت اثبات بقای تمام نفوس را دارد. در مقابل، ملاصدرا چند دلیل مستقل بر بقای نفوس ارائه کرده است که به اذعان ایشان تنها توان اثبات بقای نفوسی را دارد که به مرتبه عقل رسیدهاند و توانای اثبات نفوسی که به مرتبه تجرّد عقلی نرسیدهاند را ندارد و با مبنای ایشان، مبنی بر تقسیم عالَم به مادّه و خیال (مثال) و عقل سازگاری ندارد؛ چرا که بنابراین مبنا تمام نفوس قابلیّت بقا خواهند داشت. گر چه با توجّه به تلاش ملاصدرا در اثبات تجرّد خیالی مسئله بقای تمام نفوس حل میشود.
