از جمله تحوّلات مهم در تاریخ کلام اسلامی، تغییر نگرش متکلّمان مسلمان نسبت به اعجاز کتاب­های آسمانی پیش از قرآن است؛ در حالی­که برخی اندیشمندان نخستین، اعجاز را ویژگی ذاتی کلام الهی و قابل­تعمیم به تمامی کتاب­های وحیانی می‌دانستند، نظریّه انحصار اعجاز در قرآن، از قرن چهارم هجری، به‌تدریج در میان متکلّمان رواج یافت. این مقاله با رویکرد تاریخی و روش تحلیل محتوای کلامی، به بررسی این تحوّل می‌پردازد و با تحلیل آرای متکلّمانی چون نظّام، جاحظ، اشعری و باقلانی نشان می‌دهد که مناظرات دینی و چالش‌های بین‌ادیانی از جمله زمینه‌های شکل‌گیری انگاره انحصار اعجاز در قرآن بوده‌اند. پژوهش حاضر، با پرهیز از داوری کلامی، تنها به تبارشناسی این تحوّل نظری پرداخته و لایه‌های پنهان آن را آشکار می‌سازد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که در سده‌های نخست، برخی از متکلّمان مسلمان، اعجاز را امری مشترک میان همه کتاب­های وحیانی تلقی می‌کردند؛ امّا این نگرش، به‌تدریج و تحت­تأثیر فضای مناظرات بین‌ادیانی و سیطره پارادایم‌های «تحریف‌باوری» و «اعجاز قرآن»، جای خود را به دیدگاهی داد که اعجاز را ویژگی انحصاری قرآن می‌دانست. این تحوّل، ضرورت بازخوانی تاریخی و نقد تحلیلی نظریّه‌های کلامی در باب اعجاز را برجسته می‌سازد..