فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

بررسی عوامل اعتقادی ـ نظری و عملی ـ انسانی گسترش شیعه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه ادیان ابراهیمی، پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی (ص)، جامعة المصطفی (ص) العالمیه،
10.22034/ftk.2025.2045990.1692
چکیده
 
یکی از مذاهب اصلی و مهم اسلامی، مذهب شیعه است که با وجود موانع فراوان در طول تاریخ، گسترش چشم‌گیری داشته و امروزه دست‌کم یک­پنجم از جمعیتِ بیش از دو میلیاردی مسلمانان جهان را تشکیل می‌دهد و در اغلب کشورهای جهان حضور دارند. مسئله‌ای که این نوشتار در صدد بررسی آن است، عوامل گسترش تشیّع است. نوشتار حاضر، با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی عوامل گسترش شیعه پرداخته و به این نتایج دست یافته است که عامل اصلی گسترش تشیّع، حقانیّت و فطرت‌پذیری آموزه‌های شیعه است که از دو منبع اصلی قرآن و اهل­بیت گرفته شده‌اند. با این حال، در کنار این عامل اصلی، عوامل مهم دیگری نیز نقش داشته‌اند که در یک تقسیم‌‎بندی کلی، این عوامل را می‌توان به دو دسته عوامل نظری ـ اعتقادی و عوامل عملی ـ انسانی یا عوامل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی تقسیم کرد. اعتقاد به اهل­بیت و پایبندی به آموزه‌های آنان، اعتقاد به امامت، به‌ویژه امام و ولیّ حیّ، عقل‌گرایی و خردورزی، عدل‌گرایی و عدالت‌محوری، معنویت‌گرایی و جامعیّت شیعه از مهم‌ترین عوامل نظری ـ اعتقادی هستند که در گسترش شیعه نقش داشته و دارند؛ چنانکه عواملی همچون مهاجرت، تبلیغ دینی و تلاش‌های عالمان شیعه، وجود حکومت‌های شیعی، ظلم‌ستیزی، استکبارستیزی و حمایت از ستمدیدگان از مهم‌ترین عوامل عملی ـ انسانی، یا عوامل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی هستند که در این نوشتار به آن‌ها پرداخته شد. در نیم قرن اخیر، انقلاب اسلامی نیز از جمله همین عوامل سیاسی ـ اجتماعی مهم در گسترش تشیّع به حساب می‌آید.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات