انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 حجیت متشابک منابع معرفت در فهم و تبیین آموزه های اعتقادی 7 28 38707 FA محمدتقی سبحانی سیدمحمدمهدی افضلی عضو هیأت علمی مؤسسه تحصیلات عالی اشراق (هرات – افغانستان) Journal Article 2020 03 21 سخن از ربط و نسبت منابع شناخت، در نظام معرفت دینی، اهمیت خاصی دارد. دیدگاه های موجود در این زمینه، از رهیافت های گوناگونی بهره جسته اند؛ برخی عقل را در مقام ثبوت و اثبات مستقل دیده و برخی دیگر نص را کاملاً خودبسنده تلقی کرده اند. در این نوشتار هر دو نگاه، ناتمام معرفی شده و از حجیت متشابک عقل و نقل دفاع شده است. عقل، چه در مقام معناگری و فهم گزاره ها، چه در مقام تبیین و تدلیل آن ها و چه در مقام دفاع، همراه نقل حرکت می کند. نقل نیز در تنبیه، تقریر، تذکر و تعلیم حقایق به دیگران و کمال یافتن روش، به عقل مدد می رساند؛ در غیر این صورت، عقل به تعلیق، تقلیل و تأویل بی ضابطه آموزه های دینی منتهی شده و نقل نیز از پایگاه بین اذهانی محروم می شود. از آن جا که عقل امدادهای نقل را تصدیق و در ساختار خود هضم می کند، روش شناسی نهاییِ مورد قبول، عقلی است. https://www.tkalam.ir/article_38707_0e989f4a6aadbc87ee25f12ff7c44088.pdf

انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 مسئله نفی صفات در روایات اهل بیت علیهم السلام 29 50 38708 FA عبدالهادی اعتصامی پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث (پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام) و فارغ التحصیل دکترای شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب قم Journal Article 2020 03 21 بحث و مناقشه درباره اتصاف یا عدم اتصاف ذات الهی به اسما و صفات، از نخستین پرسشهای اعتقادی است که همواره معرکه آرای اصناف گوناگون اندیشمندان اسلامی بوده است. نوشتارحاضر بر آن است تا روایاتی را که مستقیم (آشکار) و یا غیرمستقیم ناظر به مسئله نفی صفات ازذات الهی اند، مورد تبیین و تحلیل قرار دهد. از مقایسه میان این دو گروه از روایات این نتیجه حاصل شد که انتساب هرگونه صفتی به ذات الهی مستلزم تحدید و تشبیه است و حق تعالی هیچگونه صفتی در مقام ذات ندارد و از هر معنا و مفهومی که ذات را نشان دهد، منزه و مبرّاست؛ بنابراین، تمام اسما و صفاتی که بر خداوند به نحو ایجابی اطلاق میشوند، وصف فعلی یا سلبی اند. https://www.tkalam.ir/article_38708_6764e7a4fe8b1d5041c4962f9cec2347.pdf

انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 آموزه بداء در اندیشه امامیه از آغاز غیبت تا پایان مدرسه بغداد 51 68 38709 FA سیدجمال الدین موسوی پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث (پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام) Journal Article 2020 03 21 گرچه در جامعه مسلمانان نخستین وجود داشت، اما بنا به « بداء » اندیشه ناب و توحیدی میان متکلمان شیعه ، دلایلی تنها در جامعه شیعی استمرار یافت. تا پایان عصر حضور ائمه اختلافی در تبیین بداء وجود نداشت. بعد از این دوره و در زمانی که کلام شیعه دوران رکود و فترت را پشت سر میگذاشت، گروهی از معتزلیانِ شیعه شده و متکلمان عقلگرای شیعه تبیین جدیدی از بداء ارائه داده و آن را هموزن نسخ دانستند. این اندیشه جدید که در ابتدا گروه اندکی طرفدار آن بودند، رفته رفته جایگاه مهمی در میان متکلمان شیعه پیدا کرد، به گونه ای که در اواسط قرن پنجم تقریباً همه گیر شد. تبیین این اندیشه جدید با شیخ مفید ادامه یافت و شاگردان وی نیز ادامه دهنده همین مسیر بودند. https://www.tkalam.ir/article_38709_8a46c74a81c9c5bc97fe8a291551f3b3.pdf

انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 رویکرد متکلمان امامیه در بغداد به معتزلیانِ شیعه شده (با تأکید بر سیدمرتضی، ابن راوندی و ابوعیسی وراق) 69 86 38710 FA عباس میرزایی پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث (پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام) Journal Article 2020 03 21  <br /> معتزلیانِ شیعه شده از جریانهای فرهنگساز در سیر تفکر امامیه در سده های سوم و چهارم هجری هستند که مقایسه آنان با میراث کلامی متکلمان امامیه در بغداد میتواند به بازشناسی جایگاه و نقش آنان در تاریخ فکر شیعه کمک کند. نوشتار حاضر میکوشد تا از طریق بازخوانی گزارشهای موجود در آثار نوبختیان، شیخ مفید و سیدمرتضی، نوع مواجهه اینان با ابوعیسی وراق و ابن راوندی از دو جنبه شخصیتی و علمی تحلیل کرده و با تبیین داوری متکلمان بغدادی درباره معتزلیان شیعه شده، جایگاه آنان را ترسیم کند. همچنین در نگاهی کلانتر سعی میکند با نشان دادن سیر تحول کلام امامیه از سده سوم تا پنجم به بازسازی صحنه های از تاریخ کلام شیعه بپردازد. نتیجه این تحقیق نشان میدهد که نمیتوان در میراث برجای مانده از متکلمان امامیه در بغداد درباره ابوعیسی وراق و ابن راوندی مواضع یکسانی را مشاهده کرد؛ اگرچه دربحث امامت نشانه هایی از همسونگری وجود دارد. https://www.tkalam.ir/article_38710_7fd197375f70ec1dbed7d724343ce448.pdf

انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 مقایسه اندیشه های کلامی نوبختیان و شیخ مفید دربستر میراث کلامی امامیه و معتزله 87 116 38711 FA سیدعلی حسینی زاده پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث (پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام ) و دانشجوی دکترای شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب قم Journal Article 2020 03 21 مقایسه اندیشه های کلامی نوبختیان و شیخ مفید در بستر میراث کلامی امامیه و معتزله، علاوه بر تبیین نقاط اختلاف آرای نوبختیان و شیخ مفید، نقش هر یک از آنان در این تطور اندیشه ای را نمایان می کند. این پژوهش نشان مید هد، نمی توان میزان هم نوایی و نزدیکی نوبختیان با معتزله را بیش از قرابت اندیشه های شیخ مفید با معتزلیان دانست، بلکه هر یک از آنان در موضوعات مختلف کلامی به فراخور مبانی و پیش فرض های کلامی خود دیدگاهی را ارائه کرده اند که گاه با معتزله و گاه با متکلمان امامی کوفه همسان است. از این رو، همانگونه که در آرایی مانند برخی فروعات وعده و وعید نوبختیان هم رأی معتزله اند، شیخ مفید در مباحثی مانند معرفت و استطاعت، آرایی نزدیک به اندیشه معتزله را برگزیده است. همچنین بنا بر این تحقیق، اگر چه در برخی اندیشه ها نوعی هم رأیی بین نوبختیان و شیخ مفید با معتزلیان مشاهده می شود، اما ریشه این اندیشه ها در آرای منقول از متکلمان امامی در مدرسه کوفه یافت می شود؛ از این رو، این هم رأیی با معتزله الزاماً به معنای تأثیر پذیری و وام گیری از معتزله و جدایی از پیشینه کلام امامیه نیست. https://www.tkalam.ir/article_38711_2bfb0e7473d5758ceffde6bb771cf10a.pdf

انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 مراحل تبیین اصل امامت در عصر حضور 117 138 38712 FA سید محمد کاظم طباطبایی پژوهشگر ارشد پژوهشگاه قرآن و حدیث و استادیار دانشگاه قرآن و حدیث. سید مصطفی مطهری پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث (پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام) Journal Article 2020 03 21 ناآشنایی و یا عدم دقت در سیر تبیین معارف وحیانی، گاه سبب بروز شبهه تبدّل و تحول پذیری ، آموزه های شیعی شده است؛ از این رو، شناختی دقیق از سیر تبیین معارف اهلبیت علیهم السلام نیازمند توجه به همه شرایط و عناصر تاریخیِ اثرگذار در دوره پیامبر و امامان است که در آن، تکامل تدریجی معارف با دو ویژگیِ: نخست، فرایند اجمالی  تفصیلی و دوم، ترسیم چهار دوره روشن میگردد. نوشته حاضر با محور قرار دادن آموزه نسبی در دوران حضور اهلبیت علیهم السلام بر آن است تا چگونگی روند تبیین این اصل را با ملاحظه عناصر تاریخی در دوره « امامت »حضور، بیان کند و نیز نشان دهد که محتوای وحیانی در سیر خود  دستخوش تبدّل و تحول نشده است. https://www.tkalam.ir/article_38712_447df8cedd614bcccc2a292b8876003b.pdf

انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه فصلنامه تحقیقات کلامی 2345-3788 1 2 2013 11 22 اری روبین و نظریه امامت موروثی شیعه (در بوته سنجش) 139 156 38713 FA سید رسول هاشمی پژوهشگر پژوهشگاه قرآن و حدیث (پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام )، دانشجوی دکترای دانشگاه قرآن و حدیث علی راد استادیار دانشگاه تهران پردیس قم Journal Article 2020 03 21 اری روبین در پژوهش خود با روش تاریخی  توصیفی، اعتقاد به امامت موروثی را به شیعه نسبت داده است. وی در مستندسازی نظریه امامت موروثی، به احادیث اخوت، پسر نداشتن حضرت محمد صلوات الله و خویشاوندی علی علیه السلام با ایشان، استناد جسته است. آنچه در ایراد بر ادعای روبین میتوان مطرح کرد این است که، ایشان در بررسی یکی از اصلی ترین مؤلفه عقیدتی شیعه، بدون بررسی آیات مربوط به وراثت و تحلیل جامع از روایات مربوط به آن، صرفاً با استناد به رویدادی تاریخی و بعضی از روایات مربوط به خلقت نوری که مربوط به فضایل اهلبیت علیهم السلام است، اعتقاد به امامت وراثتی را به شیعه نسبت داده است؛ علاوه بر این، به نظر میرسد داشتن پیشفرض مذهبی و نگاه عرفی به مسئله امامت، موجب شده است تا چنین اعتقادی را به شیعه نسبت دهد. در بررسی و نقد این نظریه با استناد به بعضی از آیات مرتبط و روایات وارده در کتب روایی معتبر، ضمن ردّ انتساب مذکور، نظریه صواب در ادله شیعه بر امامت ائمه علیهم السلام بیان شده است. https://www.tkalam.ir/article_38713_573a77b45da4e86a0fc93e5f76cc99ce.pdf