فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

نقد و بررسی دیدگاه‌ها در توجیه نسبت «تحریم‌حلال» به انبیاء و معصومین در قرآن و روایات تفسیری

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
مهدی صنعت پور امیری 1
حسین صنعت پور امیری 2
احمد قدسی 3
1 طلبه سطح 3 حوزه علمیه قم
2 دانش‌آموخته سطح 4 حوزه علمیه قم
3 عضو هیئت‌علمی جامعة المصطفی العالمیه- مجتمع آموزشی امام خمینی
10.22034/ftk.2026.2069117.1767
چکیده
«تحریم حلال» از نگاه بسیاری از فقها، گناهی کبیره و نقطه مقابل روایت نبوی «حلال محمد حلالٌ إلی یوم القیامة» است. ادلّه نقلی متعدّد نیز بر حرمت تکلیفی و بطلان وضعی این عمل دلالت دارند. با وجود این، در قرآن کریم و روایات تفسیری، این عمل به برخی معصومان نسبت داده شده است. حضرت اسراییل (یعقوب) در آیه 93 آل‌عمران، پیامبر اکرمJ در آیه اول سوره تحریم و بنا بر روایات شأن نزول آیه 87 مائده، امیر مؤمنان علی علیه السلام نیز از جمله کسانی بودند که برخی حلال‌ها را بر خود حرام کردند. این تعارض بدوی میان نهی شدید از تحریم حلال و انتساب آن به معصومان، مسئله اصلی پژوهش حاضر است. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن گردآوری آرای مفسران و فقیهان، چهار توجیه اصلی را بررسی و نقد کرده است: 1- تحریم به معنای نذر و سوگند؛ 2- تحریم به معنای امتناع عملی؛ 3- حمل نهی قرآنی بر شفقت نه عتاب و 4- مأذون بودن معصومان. نقدها نشان می‌دهد که این توجیهات با اشکالاتی چون خلاف ظاهر بودن، ناسازگاری با روایات، یا فقدان مستند کافی مواجه‌اند. یافته پژوهش حاکی از آن است که تفاوت اساسی میان تحریم معصومان و تحریم کافران و مشرکان، در عنصر «افترا بر خدا» نهفته است. در تمامی آیات مربوط به مشرکان، عتاب الهی با اتهام افتراء همراه است؛ در حالی که در آیات مربوط به معصومان و مؤمنان، هیچ‌گاه سخن از افترا به میان نیامده است. بنابراین تحریم منسوب به معصومان از سنخ «تحریم عرفی» بوده است، نه «تحریم تشریعی» که ویژه مشرکان و همراه با افتراء بر خدا می‌باشد. این نظریّه ضمن حل تعارض یادشده، با ظاهر آیات و مبانی کلامی شیعه در باب عصمت سازگار است.
کلیدواژه‌ها
تحلیل‌حرام
تحریم‌حلال
تغییر احکام
عصمت انبیا
تشریع
مخالفت کتاب و سنت
موضوعات
فصلنامه تحقیقات کلامی
دوره 14، شماره 52
بهار 1405
صفحه 69-96