فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

نقد و بررسی دیدگاه‌ها در توجیه نسبت «تحریم‌حلال» به انبیاء و معصومین در قرآن و روایات تفسیری

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 حوزه علمیه قم
2 جامعه المصطفی
10.22034/ftk.2026.2069117.1767
چکیده
«تحریم حلال» از نگاه بسیاری از فقها، گناهی کبیره و نقطه مقابل روایت نبوی «حلال محمد حلالٌ إلی یوم القیامة» است. ادله نقلی متعدد نیز بر حرمت تکلیفی و بطلان وضعی این عمل دلالت دارند. با وجود این، در قرآن کریم و روایات تفسیری، این عمل به برخی معصومان نسبت داده شده است: حضرت اسرائیل (یعقوب) در آیه 93 آل‌عمران، پیامبر اکرم(ص) در آیه اول سوره تحریم، و بنا بر روایات شأن نزول آیه 87 مائده، امیرالمؤمنین علی(ع) نیز از جمله کسانی بودند که برخی حلال‌ها را بر خود حرام کردند. این تعارض بدوی میان نهی شدید از تحریم حلال و انتساب آن به معصومان، مسئله اصلی پژوهش حاضر است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی، ضمن گردآوری آرای مفسران و فقیهان، چهار توجیه اصلی را بررسی و نقد کرده است: 1) تحریم به معنای نذر و سوگند؛ 2) تحریم به معنای امتناع عملی؛ 3) حمل نهی قرآنی بر شفقت نه عتاب؛ و 4) مأذون بودن معصومان. نقدها نشان می‌دهد که این توجیهات با اشکالاتی چون خلاف ظاهر بودن، ناسازگاری با روایات، یا فقدان مستند کافی مواجه‌اند. یافته پژوهش حاکی از آن است که تفاوت اساسی میان تحریم معصومان و تحریم کافران و مشرکان، در عنصر «افتراء بر خدا» نهفته است. در تمامی آیات مربوط به مشرکان، عتاب الهی با اتهام افتراء همراه است؛ در حالی که در آیات مربوط به معصومان و مؤمنان، هیچ‌گاه سخن از افتراء به میان نیامده است. بنابراین تحریم منسوب به معصومان از سنخ «تحریم عرفی» بوده است، نه «تحریم تشریعی» که ویژه مشرکان و همراه با افتراء بر خدا می‌باشد. این نظریه ضمن حل تعارض یادشده، با ظاهر آیات و مبانی کلامی شیعه در باب عصمت سازگار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 اردیبهشت 1405