فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

ضروری دینی و تکفیر منکر آن در اندیشه میرزای قمی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه قرآن و حدیث، گروه قرآن دانشکده علوم و معارف قرآن.
10.22034/ftk.2025.2051314.1707
چکیده
میرزای قمی و یا در زبان پژوهشیان، محقّق قمی (1231ق) از فقیهان و اصولیان شناخته‌‌شده در سده‌‌های اخیر است. وی در آثار خود بارها بر فلاسفه و عرفا تاخته و در نقد اندیشه‌‌های ایشان بسیار نگاشته است. این تحقیق به روش تحلیلی غیرانتقادی است. بدین معنا که هدف، نقد مبانی و آرای وی نیست، بلکه یافتن مؤلّفه‌‌های تاثیرگذار و ارتباط‌‌دهی میان آن‌‌ها برای رسیدن به نتیجه مطلوب است. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانه‌ای بوده و در پردازش داده‌ها و اطلاعات گردآوری‌شده نیز از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده ‌شده است. میرزای قمی نیز همچون بسیاری از بزرگان امامیه در آثار خود تعریف روشنی از مفهوم ضروری دین ارائه نکرده است و با بررسی گونه‌‌های آن و بیان احکام مصادیق آن‌‌ها در آثار خود به تبیین آن پرداخته است. پیش از این، در این موضوع، مقالات «واکاوی معیار ضروریّات دین اسلام و مذهب امامیّه»و «بازشناختی تحلیلی از ضروری دین و مذهب» و مجموعه مقالات پنج‌‌گانه «ضروریّات دین» منتشر شده است. محقّق قمی پس از بیان معیارها و فرض‌‌های مختلف در تبیین ضروری دین و انواع انکار آن و همچنین با وجود نقد و ردّ اندیشه‌‌های مشهور عرفا و فلاسفه و سرزنش بسیار نسبت به کلام و روش آن‌‌ها، با تکفیر بزرگان مذهب موافق نیست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات