فارغ التحصیل دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز
10.22034/ftk.2026.2073669.1783
چکیده
زلال المعین فی احادیث الاربعین، اثر علامه سیدعبدالله بلادی بوشهری (۱۳72-۱291ق) از مهمترین آثار اعتقادی جنوب ایران در قرن چهاردهم هجری است که با هدف تبیین مبانی اعتقادی شیعه امامیه تدوین شده است. شرح سه روایت در این کتاب به مباحث «توحید» اختصاص دارد و بازتابی از منظومه کلامی نویسنده در مواجهه با مباحث بنیادین الهیات است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس نسخه خطی اثر که به شماره الف 622ب 218/297 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است، در پی استخراج و تحلیل مبانی توحید در اندیشه علامه بلادی است. یافتهها نشان میدهد که وی با تأکید بر آیات و روایات، و در پرتو براهین عقلی، بر چند اصل اساسی پای میفشارد: ۱- مباینت خالق و مخلوق و ردّ هر گونه اتحاد وجودی یا حلول، در نقد دیدگاههای برخی فلاسفه، ۲- نفی تشبیه و تعطیل از طریق تفسیر دقیق آیات «لیس کمثله شیء» و تأکید بر ثبوت صفات کمالی برای خداوند، ۳- امکان معرفت اجمالی و امتناع معرفت تفصیلی به ذات، همراه با هشدار نسبت به تعمّق افراطی در کنه ذات الهی، ۴- معرفت خدا از راه آیات آفاقی و انفسی که موجب یقین ایمانی و عبودیت حقیقی است و ۵- دوگانهانگاری در ربوبیّت تکوینی و تشریعی و توضیح نسبت آن با اطاعت و عبادت مکلّفان. علامه بلادی با این مبانی، تصویری متوازن از توحید ارائه میدهد که ضمن بهرهگیری از سنّت کلامی امامیه، دربردارنده نقد عقلگرایی افراطی فلسفی و در عین حال پرهیز از ظاهرگرایی سلفی است.
