فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

رویکردهای مناقشه در صحت و تواتر حدیث غدیر در منابع اهل‌سنّت؛ تحلیل و نقد

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
علی اصغر پارسامقدم
دانش‌پژوه سطح چهار امام شناسی حوزه علمیه
10.22034/ftk.2026.2078529.1802
چکیده
حدیث غدیر از مهم‌ترین روایات مرتبط با مسئله امامت است که در منابع حدیثی، کلامی و تاریخی فریقین بازتاب گسترده‌ای یافته و شماری از عالمان اهل‌سنّت نیز به صحت یا تواتر آن تصریح کرده‌اند. با این‌حال، در میراث اهل‌سنّت مناقشات متنوعی درباره صحّت، اعتبار و مرتبه نقل این حدیث مطرح شده است. پژوهش‌های پیشین به طور عمده بر گردآوری طرق و اسناد حدیث، اثبات صحّت و تواتر آن یا پاسخ موردی به دیدگاه برخی مخالفان متمرکز بوده‌اند؛ از این ‌رو، گونه‌های مختلف این مناقشات و نسبت میان آن­ها کم­تر در ساختاری یکپارچه و مقایسه‌ای بررسی شده است. پژوهش حاضر، با روش توصیفی ـ تحلیلی، افزون بر این طبقه‌بندی، در نقد شماری از مناقشات، پاسخ‌ها و استدلال‌های تازه‌ای ارائه نموده که در ادبیات پیشین یا مطرح نبوده یا کم­تر مورد توجّه قرار گرفته است. بر این اساس، مناقشات شناسایی‌شده در آثار کلامی، حدیثی و تاریخی اهل‌سنّت بر پایه متعلّق مستقیم اشکال به‌صورت کیفی طبقه‌بندی و ارزیابی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد این مناقشات در چهار محور کلان سامان می‌یابند: مناقشه در تواتر و گستره نقل، مناقشه در صحّت و اعتبار روایی، مناقشه منبع‌محور و مناقشه تاریخی در ثبوت واقعه. این محورها کاملاً مستقل از یکدیگر نیستند و برخی مؤلّفان هم‌زمان از چند شیوه بهره گرفته‌اند. ارزیابی آن‌ها نشان می‌دهد آحادانگاری و تقلیل طرق با شواهد موجود درباره گستره نقل حدیث سازگار نیست. ضعف یا طعن برخی طرق به مجموع حدیث سرایت نمی‌کند. نقل­نشدن در یک منبع ملازم با عدم صحّت یا تواتر نیست و اشکالات تاریخی نیز پشتوانه کافی برای نفی ثبوت واقعه ندارند. در نتیجه، مناقشات بررسی‌شده دلیل کافی برای نفی صحّت اصل حدیث غدیر یا سلب تواتر آن فراهم نمی‌سازند.
کلیدواژه‌ها
امامت
حدیث غدیر
تواتر حدیث
انکار تواتر
حدیث‌شناسی اهل‌سنّت
موضوعات
فصلنامه تحقیقات کلامی
دوره 14، شماره 53
تابستان 1405
صفحه 97-122