فصلنامه تحقیقات کلامی

فصلنامه تحقیقات کلامی

تحلیل ساختاری مغالطات مقام نقد ناصر القفاری و ارائه چارچوب پاسخ‌گویی علمی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق سلام الله علیه
2 عضو هیات علمی
10.22034/ftk.2026.2088673.1828
چکیده
گسترش ادبیات انتقادی علیه مبانی کلامی و تاریخی تشیع، به‌ویژه در آثاری با ادعای دانشگاهی چون کتاب اصول مذهب الشیعة الإمامیة الاثنی عشریة تألیف ناصر القفاری، ضرورت واکاوی روش‌شناختیِ سازوکارهای استدلالی به‌کاررفته در این متون را دوچندان می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، صورت‌بندی منطقی و تحلیل الگوهای مغالطی در مقام نقد دیدگاه‌های شیعی و ارائه چارچوبی نظام‌مند برای پاسخ‌گویی علمی انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد منطق صوری و تحلیل گفتمان انتقادی است. داده‌ها از طریق استخراج نمونه‌های استدلالی، صورت‌بندی قیاسی آن‌ها، و سنجش اعتبار صوری و مادی مورد واکاوی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که قفاری در مقام ابطال یا تضعیف ادله شیعه، پانزده نوع مغالطه شناخته‌شده را در سه کارکرد اصلی به‌کار برده است: نخست، مغالطات توقف‌دهنده گفتگو همانند: ابهام‌پنداری، تکذیب بدون برهان و تقلیل‌گرایی؛ دوم، مغالطات بی‌اعتبارسازی پیش از نقد، نظیر: انگیزه‌خوانی، حمله شخصی، مغالطه منشأشناختی و برچسب‌زنی کاذب؛ و سوم، مغالطات تحریف ساختار نقد شامل: پهلوان‌پنبه، ارزیابی یک‌سویه، مناقشه در مثال و پرسش مرکب. برای هر مغالطه، ساختار منطقی ترسیم، خطای استدلالی تبیین و راهبرد پاسخ در سه سطح منطق‌دانان، ناقدان معاصر و چارچوب پیشنهادی مبتنی بر تجربه پژوهشی ارائه شده است. نتایج حاکی از آن است که بخش عمده‌ای از نقدهای مطرح‌شده، به‌جای تکیه بر ادله برهانی، متکی به ترفندهای اقناعی و مغالطی است که فاقد پشتوانه منطقی می‌باشند. چارچوب روش‌شناختی ارائه‌شده، نه‌تنها الگویی تکرارپذیر برای مواجهه علمی با ادبیات مشابه فراهم می‌آورد، بلکه با گذار از جدال‌های محتوایی به نقد ساختاری، زمینه را برای گفتگوی میان‌مذهبی مستند و عاری از پیش‌داوری هموار می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 شهریور 1405